AG Eindhoven, bijzondere activiteiten in goed gezelschap

Morele evolutie en de oorsprong van het geweten.

dr. Pouwel Slurink
Studiegroep - Code: PS
Morele evolutie en de oorsprong van het geweten.
 

KOSTEN van deelname:
AG-leden/aspirant-leden: €70,00
Niet-leden: € 165,00
Studenten in bezit van collegekaart: €70,00

Woensdagavonden om 20.00 uur.
In 2018 op 26/9, 24/10, 28/11, 19/12
In 2019 op 23/1, 27/2, 27/3, 24/4 en 22/5 (reserve 26/6)


Het geweten lijkt een product van een goede opvoeding. Is het niet allemaal begonnen met de bovennatuurlijke ingevingen van Mozes, Jezus en Mohammed? Toch gedragen weinig beesten zich echt beestachtig. Ook natuurvolkeren koesteren hun eigen morele codes. Morele leerprocessen slaan niet bij iedereen aan en lijken dus een zekere aanleg te veronderstellen. Schaamte lijkt een uniek menselijke emotie die gepaard gaat met een eigen fysiologie.

In zijn Moral Origins ontwikkelt Christopher Boehm een theorie over de evolutie van het geweten die voortbouwt op het werk van Darwin en andere biologen. Mensen zijn aan de ene kant opportunistische roofapen die het liefst voor zichzelf opkomen, aan de andere kant zijn ze ongetwijfeld tijdens een belangrijke fase in hun evolutie sterk afhankelijk van elkaar geweest. Bij de jacht naar steeds grotere prooidieren werd een gemeenschappelijke inzet heel belangrijk. Lafheid, luiheid en een profiteursmentaliteit konden niet getolereerd worden. Het oordeel van de groep kon zo meedogenloos zijn dat een speciale sensitiviteit voor dit oordeel soms een kwestie was van leven en dood...
Boehm kijkt of hij bij natuurvolkeren dit proces van sociale selectie op heterdaad kan betrappen. Hij schuwt ook geen speculaties over de prehistorie. Zijn boek kan ons helpen de moraal beter te begrijpen. Het zal waarschijnlijk heel wat discussies inspireren over evolutie, de menselijke uniciteit, de moraal, de rol van aanleg en opvoeding, de vrije wil, de koers van de samenleving en de manieren waarop we in de toekomst de samenleving kunnen behoeden voor sociale en morele ontwrichting.

Literatuur: Christopher Boehm, Moral Origins. The evolution of virtue, altruism, and shame. New York: Basic Books (2012).

Pouwel Slurink is een ethicus en wetenschapsfilosoof die vooral geïnteresseerd is in 'naturalistische filosofie', waarin wetenschap en filosofie elkaar wederzijds bevruchten. Hij verzorgt colleges voor HOVO's, universiteiten en andere instellingen. Bijna jaarlijks begeleidt hij ook een filosofiegroep voor het AG. In 2014 publiceerde hij Aap zoekt zin, Waarom wij bewustzijn, vrije wil, cultuur en religie hebben.