AG Eindhoven, bijzondere activiteiten in goed gezelschap

Filosofiegroep: Gaila Pander

GAILA PANDER
De beeldtaal van Nietzsches
also sprach Zarathustra

Code GP


Kosten voor deelname:
AG-leden en studenten met collegekaart: € 85
Niet-leden: € 185

Woensdagavonden, 20.00 uur (Balkonkamer)
2021: 27 okt, 24 nov, 22 dec
2022: 26 jan, 23 feb, 23 mrt, 27 apr, 25 mei, 22 juni (reserve)

Opzet: Studiegroep

Nietzsche typeerde zijn hoofdwerk Also sprach Zarathustra (AsZ) als een symfonie, een toren, een heilig boek en een vijfde evangelie. In de bijeenkomsten nemen we deze typeringen als uitgangspunt en onderzoeken wij wat de geldigheid ervan kan zijn. Uitgaande van Nietzsches structuurontwerp voor AsZ uit 1881, waaruit blijkt dat hij de Negende symfonie van Beethoven als model gebruikte, kan Also sprach Zarathustra gelezen worden als een partituur in woorden. Zoals het ontwerp laat zien, spelen mythologische namen een grote rol (Prometheus, Mephisto, Zarathustra). Het slotgedeelte wordt ‘dithyrambisch’ genoemd, een term die verwijst naar de offercultus rond Dionysos. AsZ heeft, filosofisch bekeken, een ongebruikelijke vorm. Het is opgebouwd uit parabels en metaforen en is, zoals ik al aanduidde, een literaire symfonie. De beelden functioneren als noten, gestructureerd naar het voorbeeld van de klassieke symfonische hoofdvorm. Wie de ‘kunstzinnige en stap voor stap’ verlopende ontwikkeling van de beelden volgt, krijgt inzicht in de architectonische opbouw van het boek. De tekst blijkt dan gelezen te kunnen worden als de partituur van een symfonie, die leidt naar een alles omvattende finale. Echter, anders dan zuiver muzikale vormen, zijn metaforen dragers van betekenissen. De typeringen ‘Heilig boek’ en ‘Vijfde evangelie’ zullen centraal staan in de vervolgbijeenkomsten. Daarin komen Nietzsches meer inhoudelijke bedoelingen aan de orde. Zoals de Negende van Beethoven zich in haar volle glorie ontvouwt in de ‘Ode an die Freude’, een jubelzang bij het betreden van Elysium, zo lijkt de tekst van Also sprach Zarathustra de lezer voor te bereiden op het dionysische mysterie dat uitdrukking krijgt in de dionysische slotdithyramben.  Door zijn typering ‘Vijfde evangelie’ geeft Nietzsche aan dat zijn werk ook de christelijke geloofsleer overtreft.

Literatuur:
Gaila Pander, Een zuivere toon. De beeldtaal van Nietsches also sprach Zarathustra, Parthenon (2020), ISBN 9789079578221, € 39,00.

Gaila G. Pander studeerde filosofie en geschiedenis in Amsterdam  (VU / UvA). In januari 2020 publiceerde zij Een zuivere toon. De beeldtaal van Nietzsches ‘’Also sprach Zarathustra’, waarop zij in Nijmegen promoveerde. Ze was filosofiedocent aan diverse instellingen voor hoger beroepsonderwijs en meer dan dertig jaar geleden drie maal begeleider van een van de AG-filosofiegroepen van de toen nog piepjonge ‘AG-filosofenclub’.