Filosofiegroep Gaila Pander

Gaila Pander:  De romantische leugen en de romaneske waarheid

Code GP, Studiegroep, filosofie kennisniveau gemiddeld, maximaal 14 deelnemers
Woensdagavonden, 19.00 uur
2026: 23 sep, 28 okt, 25nov, 16 dec
2027: 27 jan, 24 feb, 24 mrt
Kosten voor deelname: € 90,00 voor AG-leden, € 170,00 voor niet-leden

De naam van de filosoof René Girard komt in de media geregeld langs.
Politieke figuren als Peter Thiel en J.D. Vance beroepen zich op deze veelzijdige denker aan wie zij een ideologisch frame lijken te ontlenen. Maar wat zijn de opvattingen van René Girard en laat hij zich voor hun ‘MAGA-karretje’ spannen? Een goede reden, en niet de enige, om zijn opvattingen in deze cursus tegen het licht te houden.

Centraal in zijn denken staat zijn originele benadering over de structuur van het menselijk verlangen. Begeerte is zijns inziens een onpersoonlijke, niet-intrinsieke kracht die wordt gewekt door mimèsis, dat wil zeggen door nabootsing van anderen. Het is niet vanuit schaarste dat de mens iets najaagt maar uit verlangen te hebben wat anderen hebben. De motor achter de betrokkenheid van mensen op elkaar is kort gezegd te duiden als jaloezie. Maatschappelijk gesproken leidt dat uiteraard, aldus Girard, tot permanente spanning en rivaliteit. Periodieke geweldsexplosies lijken zo bezien onvermijdelijk, waarbij dan een zondebok als schuldige én als bliksemafleider diens doet.

In zijn boek De romantische leugen en de romaneske waarheid beschrijft Girard dit culturele fenomeen aan de hand van een literaire chronologie die loopt van Cervantes langs Stendhal en Flaubert tot aan Proust en Dostojewski. In deze cursus zullen we die lijn kritisch volgen en van dwarsverbanden voorzien. Zo zal de vraag aan de orde komen of Girards religieuze overtuigingen om uit de door hem geschetste impasse weg te komen, ook ons overtuigen. Ook de verhouding tot bijvoorbeeld Nietzsches opvatting van de allesbeheersende ‘Wil tot Macht’ zal de revue passeren. Verder besteden we aandacht aan Girards analyses van psychische fenomenen als anorexia waarop vanuit zijn perspectief een nieuw licht valt. Kortom, het belooft een interessante cursus te worden, in het bijzonder voor wie filosofie wil beoefenen met een open oog voor het brede maatschappelijk perspectief waarin zij haar invloed doet gelden!

Literatuur: René Girard, De romantische leugen en de romaneske waarheid, paperback, ISBN 9789056158576: hét standaardwerk over de mimetische begeerte in een herziene vertaling.

Gaila G. Pander studeerde filosofie en geschiedenis in Amsterdam (VU/UvA). In januari 2020 publiceerde zij Een zuivere toon. De beeldtaal van Nietzsches ‘Also sprach Zarathustra’, waarop zij in Nijmegen promoveerde. Ze was filosofiedocent aan diverse instellingen voor hoger beroepsonderwijs en meer dan dertig jaar geleden driemaal begeleider van een van de AG-filosofiegroepen van de toen nog piepjonge ‘AG-filosofenclub’.