AG-NKV lezing: Ordo ab chao? Op pad met enkele Ionische (natuur)filosofen

Over het onderwerp

Al van in de 7 de en 6 de eeuw v.o.t. accepteerden de zogenaamde Ionische natuurfilosofen de mythologische verhalen niet meer als verklaringsmodellen voor wat er in hun natuurlijke leefwereld gebeurde. Geen Zeus of Poseidon meer met hun onvoorspelbare fratsen die het leven van de mens plots kunnen beïnvloeden. De wereld werd steeds sterker benaderd als iets organisch, iets groeiend, iets in ontwikkeling waarbij orde en chaos twee krachtige aspecten zijn die onze leefwereld vormgeven. Het abstracte denken maakte in deze tijd dan ook een gigantische sprong: men zocht naar verklaringen voor natuurlijke fenomenen die nog nooit eerder benoemd waren en die ver reikten voorbij de natuurlijke ervaringswereld.

Deze lezing zal bepaalde inzichten van Ionische natuurfilosofen in dat opzicht aanhalen, maar zal ook een stap verder gaan. Het wordt duidelijk dat de mens sterk aanzien werd als een deel van die levende kosmos, wat maakt dat reflecties over orde en chaos in de leefwereld ook reflecties waren over de mens zelf. Ionische filosofen als Anaximander, Anaximenes en Herakleitos waren niet zomaar ‘natuurfilosofen’, zoals ze vaak benoemd worden, die zich enkel bezighielden met hun natuurlijke ervaringswereld, maar ze reflecteerden daarbij tegelijkertijd ook over de mens. We zitten hier nog met een archaïsche werkelijkheidservaring waarbij er nog geen radicale differentiatie of oppositie bestond tussen het eigen, onlichamelijke zelf en de lichamelijke of fysische buitenwereld; tussen ‘innerlijke wereld’ en een bewustzijnsonafhankelijke buitenwereld – reflecties over chaos en orde waren eveneens een manier om aan zelfreflectie te doen. Deze soms bevreemdende maar intrigerende visies gunnen we dan ook in deze lezing méér dan één blik waardig. 

Over de spreker

Dr. Benjamin De Vos is assistent antieke en middeleeuwse wijsbegeerte aan de Universiteit Gent.